خط تولید روغن هسته خرما؛ از هسته دورریز تا روغن باارزش
هر تن خرما بین 100 تا 150 کیلوگرم هسته کنار خود باقی می‌گذارد و همین هسته بین 3 تا 5 درصد روغن در خود دارد که بیش از 55 درصد اسیدهای چرب آن به روغن زیتون شباهت دارد. راه اندازی خط تولید روغن هسته خرما در مقیاس کارگاهی شش مرحله دارد: جداسازی و شستشوی هسته، خشک کردن با میوه خشک کن، روغنگیری پرس سرد با دمای روغن زیر 45 درجه، پرس مجدد کنجاله برای افزایش خروجی، صاف کردن با میکرون فیلتر و بسته‌بندی در ظرف تیره دور از نور. اقتصاد این خط تولید به دو چیز گره خورده است: تامین پایدار هسته ارزان از کارخانه‌های فرآوری خرما و استفاده از دستگاهی که برای دانه سخت طراحی شده باشد، نه دستگاه معمولی روغن گیری پرس سرد.
خط تولید روغن هسته خرما در یک نگاه در شش مرحله:
مرحله | دستگاه مورد نیاز | چرا این مرحله حذف شدنی نیست؟ |
| 1. جداسازی و شستشو | وان شستشو یا شستشوی دستی | شیره باقی‌مانده روی هسته داخل پرس می‌سوزد و طعم روغن را تلخ می‌کند. |
2. خشک کردن | میوه خشک کن 15 یا 30 کیلویی | هسته خیس روغن را کدر می‌کند و ماندگاری آن را کم می‌کند. |
3. پرس سرد | دستگاه روغن گیری هسته خرما مدل 90 توربو | پرس گرم ترکیبات با ارزش روغن را از بین می‌برد و مشتری آن را نمی‌خرد. |
4. پرس مجدد کنجاله | همان دستگاه پرس مدل 90 | کنجاله پاس اول هنوز روغن دارد و پرس مجدد بدون هزینه ماده اولیه خروجی را افزایش می‌دهد. |
| 5. صاف کردن | میکرون فیلتر | ذرات معلق در روغن باید جدا شود اما نیازی به خط تصفیه شیمیایی چند میلیاردی نیست. |
6. بسته‌بندی | ظرف تیره دور از نور | روغن به دلیل سهم کم اسیدهای چند غیر اشباع، در برابر اکسیداسیون مقاوم است و با ظرف تیره ماندگاری طولانی‌تری دارد. |
چرا با وجود این همه هسته، کسی سراغ روغن آن نرفته بود؟
اگر به استان‌های هرمزگان، کرمان، سیستان و بلوچستان یا بوشهر سفر کرده باشید، در فصل فرآوری خرما تلی از هسته را می‌بینید که یا به عنوان خوراک دام با قیمت پایین فروخته می‌شود یا دور ریخته می‌شود. دلیل بی توجهی به آن، نبود بازار یا مجوز نبوده، بلکه خود هسته بوده است. هسته خرما سخت‌ترین دانه روغنی است و دستگاه معمولی روغن گیری بر اساس مقاومت دانه‌ای مثل کنجد طراحی شده است. سیلندر، اکسترودر، بلبرینگ و نسبت تبدیل گیربکس همه با همان ماده سنجه شده‌اند. وقتی هسته خرما وارد این دستگاه می‌شود، یا موتور زیر بار دورش را از دست می‌دهد و ماده جلو نمی‌رود، یا قطعات اکسترودر و سیلندر زیر فشار دائم ساییده می‌شوند.
در واقع مسئله گشتاور است، نه قدرت موتور. کار گیربکس تبدیل دور به گشتاور است و نسبت تبدیل درست، نیروی پرس را چند برابر می‌کند. اگر فقط موتور قوی‌تر بگذارید، دور بالا می‌رود ولی نیرو بیشتر نمی‌شود. راه‌حل آن دستگاه تخصصی سخت شکن است: موتور گیربکسی که خروجی گشتاورش نسبت به ابعاد قطعات پرس بسیار بالاتر از یک دستگاه معمولی باشد، سیلندر و اکسترودر تقویت‌شده از فولاد آلیاژی با سختی بالا، و بلبرینگ کف گرد بشکه‌ای.
در میان دستگاه‌های روغن گیری پرس سرد، فقط دستگاه روغن گیری پرس 90 بکردانه مخصوص دانه‌های سخت طراحی شده است و با قدرت موتور 5.5 اسب بخار و کالیبر 90 میلی‌متر می‌تواند از انواع هسته‌های سخت به ویژه هسته خرما روغن گیری کند.
در سال 1396 یک شرکت دانش بنیان در اصفهان با ساخت آسیاب اختصاصی با حذف اکسیژن و دمای پایین و انجام پیش تیمار فیزیکی روی ماده، توانست راندمان استحصال را به بیش از 90 درصد برساند و تا پیش از آن، استحصال تجاری روغن هسته خرما در ایران انجام نشده بود. ما در کارخانه بکردانه این سختی را تست کرده‌ایم و مشتریانی داشته‌ایم که در کارگاه‌های خود به صورت تخصصی در زمینه استخراج روغن هسته خرما فعالیت دارند.
اشتباه رایج در انتخاب دستگاه، گشتاور، نه قدرت موتور:
وقتی دستگاه زیر بار هسته خرما کم می‌آورد، بسیاری فکر می‌کنند باید دستگاه روغن گیری با موتور قوی‌تری بخرند. موتور قوی‌تر فقط دور موتور را بیشتر می‌کند، در حالی که چیزی که ماده سخت را از درون سیلندر عبور می‌دهد گشتاور است. اگر گیربکس نسبت تبدیل درستی نداشته باشد، دور موتور به زور تبدیل می‌شود و وقتی هسته مقاومت نشان می‌دهد، تسمه و چرخ دنده آسیب می‌بیند. به همین دلیل هنگام انتخاب دستگاه روغن گیری، به جای توجه به عدد قدرت و اسب بخار، به جنس فولاد سیلندر و اکسترودر، نوع بلبرینگ کف گرد بشکه‌ای که بار محوری را تحمل می‌کند و وجود اینورتر برای تنظیم دور موتور توجه کنید. این سه قطعه همان جایی هستند که زیر بار هسته خرما کار می‌کنند.
هر مرحله از روغن گیری هسته خرما را چگونه در کارگاه اجرا کنیم؟
1. جداسازی و شستشوی هسته
هسته را از گوشت خرما جدا کنید و شیره چسبیده به آن را با آب بشویید. بیشتر افراد این مرحله را نادیده می‌گیرند و بعد از روغن گیری، از طعم سوختگی روغن شکایت می‌کنند. قندی که روی هسته باقی می‌ماند درون محفظه پرس می‌سوزد، به دیواره سیلندر می‌چسبد و اصطکاک را بالا می‌برد. اصطکاک بالاتر گرمای بیشتری تولید می‌کند و حرارت همان چیزی است که در روغن گیری پرس سرد نباید از 45 درجه بالاتر برود.
2. خشک کردن
هسته شسته‌شده خیس است و نباید در حالت خیس وارد پرس شود. رطوبت بالا باعث می‌شود روغن کدر شود و ماندگاری آن کوتاه شود. برای یک کارگاه کوچک دستگاه میوه خشک کن 15 کیلویی کافی است و اگر ورودی روزانه بیشتر از 100 کیلوگرم دارید دستگاه میوه خشک کن مدل 30 کیلویی جواب می‌دهد. هسته را با دمای معمول خشک کن میوه، خشک کنید، فقط زمان بیشتری نسبت به میوه نیاز دارد چون بافت آن متراکم است.
3. روغن گیری پرس سرد
در دمای بالا روغن می‌سوزد و بخشی از ترکیبات با ارزش آن از بین می‌رود. روغن هسته خرما در بازار آرایشی و دارویی مشتری دارد و پرس گرم همان چیزی را که مشتری بابت آن پول پرداخت می‌کند؛ از بین می‌برد. دستگاه روغن گیری 90 توربو با کنترل دمای دیجیتال دمای روغن را زیر 45 درجه نگه می‌دارد؛ توجه داشته باشید که در دستگاه روغن گیری پرس سرد دمای بدنه دستگاه ممکن است به 95 درجه نیز برسد. اگر دستگاه روغن گیری شما این کنترل را ندارد، با دماسنج تماسی دما را چک کنید و سرعت ورودی را کم کنید.
4. پرس مجدد کنجاله
کنجاله‌ای که از پاس اول بیرون می‌آید هنوز روغن دارد. دور ریختن آن دور ریختن پول است. پاس دوم روی همان کنجاله مقدار روغن خروجی را بیشتر می‌کند و خلوص آن را نیز بالا می‌برد، چون ذرات ریزی که در پاس اول راه را بسته بودند از مدار خارج شده‌اند. این کار هیچ هزینه ماده اولیه‌ای ندارد و فقط زمان دستگاه را می‌گیرد، اما در مورد هسته خرما که درصد روغنش پایین است اهمیت بیشتری دارد.
5. صاف کردن با میکرون فیلتر
ذرات معلق باید از روغن جدا شوند و این کار در کارگاه با یک دستگاه میکرون فیلتر انجام می‌شود. در طرح‌های توجیهی صنعتی خط تولیدهای بزرگ، خط تصفیه شیمیایی با اسید زنی، خنثی سازی، رنگ بری و بوگیری را دیده‌اید. آن خط چند میلیارد تومان سرمایه و مجوز صنعتی می‌خواهد و خروجی آن دیگر روغن پرس سرد نیست. اگر مشتری شما دنبال روغن پرس سرد است، سراغ خط شیمیایی نروید.
6. بسته‌بندی در ظرف تیره
روغن هسته خرما به دلیل سهم کم اسیدهای چرب چند غیر اشباع، در برابر اکسیداسیون مقاومت بالایی دارد و با بسته‌بندی در ظرف تیره و نگهداری دور از نور، ماندگاری طولانی در قفسه فروشگاه دارد. این مزیت فروش آن نسبت به روغن‌های پر غیر اشباع مثل کتان است که فشار فروش فوری روی شما نمی‌گذارد.
چرا دستگاه روغنگیری 90 توربو برای هسته خرما انتخاب می‌شود؟
انتخاب دستگاه روغن گیری هسته خرما با انتخاب دستگاه برای کنجد، آفتابگردان و … یکی نیست. در میان دستگاه‌های روغن گیری بکردانه چهارده مدل وجود دارد؛ اما آنچه مدل 90 توربو را برای هسته خرما جدا می‌کند، ساختار آن برای تحمل بار سنگین است. در این دستگاه تقویت در سه قطعه انجام شده که زیر بار هسته خرما کار می‌کنند: موتور گیربکس با قدرت دو برابر نسبت به پرس 85، سیلندر و اکسترودر از فولاد آلیاژی با سختی بالا برای کار شبانه روزی و بلبرینگ کف گرد بشکه‌ای که بار محوری ناشی از مقاومت ماده را تحمل می‌کند. برای درک بهتر، جدول مشخصات فنی دستگاه روغن گیری پرس 90 توربو مخصوص دانه‌های سخت را به تفکیک آورده‌ایم.
مشخصات فنی و ساختاری:
ردیف | مشخصه | مقدار |
1 | نام مدل | دستگاه روغن گیری 90 (5.5 اسب) صنعتی |
| 2 | نام انگلیسی دستگاه | BD 90 turbo cold press machine |
3 | روش استخراج | پرس سرد (کلدپرس) |
| 4 | دمای استخراج | کمتر از 45 درجه |
5 | دانه‌های هدف | هسته انار، هسته انگور، هسته خرما و سایر دانه‌های روغنی |
| 6 | نوع طراحی | صنعتی، برای کارگاه‌های روغنگیری |
7 | قدرت موتور | 5.5 اسب بخار |
| 8 | موتور گیربکس | قدرت دو برابر نسبت به پرس 85 |
9 | گیربکس | ضریب اطمینان بالا، برای تحمل نیروی زیاد پرس |
| 10 | بلبرینگ | کف گرد بشکه‌ای |
11 | جنس سیلندر | فولاد آلیاژی با درجه سختی بالا، با قابلیت تحمل فشارهای سنگین و کارکرد شبانه‌روزی |
| 12 | اکسترودر | تقویت‌شده برای تحمل فشارهای ناشی از روغنگیری دانه‌های سخت |
13 | ظرفیت | 22 کیلوگرم دانه ورودی در ساعت |
| 14 | سیلو | 40 کیلویی |
15 | قیف تغذیه | بزرگ و کوچک |
| 16 | صدا | کارکرد کم صدا |
17 | استاندارد | ISO 9001 و CE اروپا |
| 18 | گارانتی دستگاه | یک سال |
19 | خدمات پس از فروش | 10 سال |
| 20 | ضمانت موتور، گیربکس و اینورتر | 5 سال |
مشخصات برقی و سیستم‌های کنترلی:
ردیف | مشخصه | مقدار |
| 1 | مصرف برق | 4 کیلووات |
2 | اینورتر | دارد، کنترل دور موتور |
| 3 | کنترل دما | کنترلر دمای دیجیتال |
4 | PLC | دارد |
| 5 | خاموشی اتوماتیک | سیستم هوشمند خاموش‌کننده اتوماتیک |
6 | فن خنک‌کننده موتور و سیستم محرک | دارد |
| 7 | فن خنک‌کننده بزرگ | دارد، جلوگیری از بالا رفتن دمای موتور در سرعت‌های کاری پایین |
تامین هسته خرما را پیش از شروع به کار حل کنید:
قبل از خرید دستگاه و راه اندازی خط تولید روغن گیری هسته خرما، مسئله تامین هسته را حل کنید. زیرا بازده دستگاه پایین است و اقتصاد این خط به حجم ورودی گره خورده است. استان‌های دارای ماده اولیه هرمزگان، کرمان، سیستان و بلوچستان، بوشهر، خوزستان و فارس هستند. دو مسیر برای تامین وجود دارد: قرارداد با کارخانه‌های بسته‌بندی خرما که هسته را به عنوان ضایعات با قیمت پایین واگذار می‌کنند، یا جمع آوری از نخلستان‌ها در فصل برداشت که نیاز به انبار و خشک‌کردن دارد. اگر کارگاه شما در همان استان‌های جنوبی باشد، هزینه حمل حذف می‌شود و امکان صادرات محصول نهایی از همان استان نیز وجود دارد.
سرمایه لازم برای راه اندازی خط تولید روغن گیری هسته خرما و آیا می‌صرفد؟
بخش عمده سرمایه مورد نیاز در راه اندازی کارگاه روغن گیری در خرید دستگاه پرس است. برای خرید دستگاه روغن گیری هسته خرما به 1480000000 تومان نیاز است (قیمت در زمان نگارش مقاله). به این مبلغ، هزینه دستگاه پیش خرد کن، میوه خشک کن 15 یا 30 کیلویی و میکرون فیلتر نیز اضافه می‌شود که قیمت آن‌ها به صورت جداگانه در صفحه محصول درج شده است. برق مورد نیاز دستگاه‌های روغن گیری پرس سرد بکردانه، 4 یا 5.5 کیلو وات سه فاز است.
آیا می‌صرفد؟ ماده اولیه در استان‌های جنوبی ارزان است و هر سال حجم زیادی هسته دورریز وجود دارد. کنجاله باقی‌مانده نیز تا 75 درصد جیره نشخوار کنندگان را پوشش می‌دهد، بنابراین خروجی شما فقط روغن نیست. روغن هسته خرما نیز ماندگاری طولانی دارد و فشار فروش فوری ندارد. طرف دیگر ماجرا بازده پایین است؛ برای هر لیتر روغن باید حجم زیادی هسته سخت از دستگاه عبور کند. اگر تامین پایدار هسته ارزان را حل نکرده باشید یا دستگاهی بخرید که زیر بار سخت کم بیاورد، خط تولید شما سودده نمی‌شود. هر دو شرط باید با هم وجود داشته باشد تا بتوانید سود مورد نظر خود را از راه اندازی خط تولید روغن هسته خرما به دست بیاورید.
شش اشتباهی که در خطوط تازه راه اندازی روغن گیری هسته خرما می‌بینیم:
- انتخاب دستگاه بر اساس ظرفیت اسمی 22 کیلوگرم در ساعت که برای دانه معمولی است نه برای هسته خرما.
- وارد کردن هسته خیس به پرس که روغن را کدر می‌کند و ماندگاری آن را کوتاه می‌کند.
- پر کردن یک‌باره قیف که بار ناگهانی به موتور وارد می‌کند و دور موتور را می‌اندازد.
- دور ریختن کنجاله پاس اول که ساده‌ترین راه افزایش خروجی بدون هزینه ماده اولیه است.
- تمیز نکردن محفظه بین بچ‌ها که باقی‌مانده سوخته طعم بچ بعدی را خراب می‌کند.
- بی توجهی به فن خنک‌کننده در دور پایین که باعث داغ شدن موتور می‌شود.
مشاوره راه اندازی خط تولید روغن هسته خرما قبل از خرید دستگاه:
اگر برای راه اندازی خط تولید روغن هسته خرما برنامه‌ریزی می‌کنید، قبل از تماس با کارشناسان فنی بکردانه سه مورد را آماده داشته باشید: نوع و حجم هسته ورودی در روز، استان محل کارگاه و وضعیت برق موجود از نظر تک فاز یا سه فاز و آمپراژ. با همین سه مورد می‌توان در یک مشاوره کاملا رایگان، مدل درست و ظرفیت لازم را مشخص کرد.
کارشناس فروش | شماره تماس |
| صادق عباسی | |
عقیل عباسی | 09133200996 |
| ایمیل | info@bekrdaneh.ir |
کارخانه | اصفهان، کیلومتر 25 جاده اردستان، ناحیه صنعتی کمشچه، خیابان فرزانگان، خیابان کارآفرین، فرعی اول |
پرسش‌های متداول:
بین 3 تا 5 درصد وزن هسته با توجه به رقم خرما و منطقه کشت. طرح‌های توجیهی راه اندازی خط تولید 8 تا 10 درصد و آنالیزهای آزمایشگاهی 10.19 تا 12.67 درصد را گزارش کرده‌اند. برای برنامه‌ریزی در این راستا عدد 5 درصد مبنا قرار می‌گیرد.
با دستگاه پرس سرد که ساختار آن برای دانه سخت تقویت شده باشد. در سبد محصولات روغن گیر پرس سرد بکردانه مدل 90 توربو صنعتی با موتور 5.5 اسب، سیلندر و اکسترودر فولاد آلیاژی و بلبرینگ کف گرد بشکه‌ای وجود دارد که برای روغن گیری از دانه‌های سخت به ویژه هسته خرما طراحی شده‌اند.
روغن هسته خرما به دلیل پایداری بالا در برابر حرارت و اکسیداسیون، ماده اولیه صابون و شامپو و محصولات آرایشی می‌شود و کنجاله آن تا 75 درصد جیره نشخوارکنندگان را پوشش می‌دهد.
هسته خرما سخت‌ترین دانه روغنی است و دستگاه معمولی زیر بار آن یا دور موتور را از دست می‌دهد یا قطعاتش ساییده می‌شود. مسئله گشتاور است نه قدرت موتور؛ برای همین به گیربکس با نسبت تبدیل درست، سیلندر و اکسترودر تقویت‌شده و بلبرینگ کف گرد بشکه‌ای نیاز دارد.